Završen 47. filmski festival MOP u Saarbrückenu

"Dok su drugi očevi advokati ili nastavnici, moj otac je otkako znam za njega mentalno bolestan i proveo je mnogo godina u zatvorenim psihijatrijskim bolnicama. Prvo se govorilo", sjeća se Jelena Ilić, "da je na odmoru, onda da je u bolnici, pa u klinici i na kraju u "ludnici".

Iz Saarbrükena Sadija Kavgić, za portal Radiosarajevo.ba

Ideja da se o ovoj, ne samo za vlastitu porodicu, teškoj situaciji napravi dokumentarni film počela je nastajati prije pet godina, kada je Jelena morala isprazniti stan u kojem je otac do tada živio, nakon što je sud, smatrajući ga opasnim po sebe i druge, naložio da ga se smjesti u forenzičku psihijatrijsku bolnicu. Već za skicu filma bila je tri puta nagrađivana, a na upravo završenom filmskom festivalu Max Ophuls Preis (MOP) u njemačkom gradu Saarbrückenu je njen film Bolest kao pjesma dobio prestižnu nagradu publike.

Trending

Sarajevo ne odustaje: Četvrti dan protesta završen, novo okupljanje već sutra

Jelena je studirala na Umjetničkoj akademiji u Kölnu, a trenutno živi i radi u Berlinu. U Saarbrückenu je bila u pratnji majke Slađane Ilić koja je je devedesetih godina iz Skoplja došla u Njemačku i tamo se zaljubila i udala za umjetnika, ne znajući da ovaj pati od psihoza uzrokovanih konzumiranjem droga.

"On je ipak moj otac i zato što ga volim, željela bih da može zauvijek ostati na ovom zaštićenom mjestu.", povjerila se Jelena duboko dirnutoj publici. Ovaj film nije samo njena intimna priča, već postavlja pitanje kako je moguće u društvu organizovati život za i sa mentalno bolesnim ili traumatiziranim osobama.

Karl Markowics kao mrzovoljni Drowak

Da umjetnički rad pri tome može imati izuzetnu ulogu pokazuje i igrani film Vjerujete li u anđele, gospodine Drowak?, švajcarskog režisera Nicolas Steiner, kojim je otvoren festival. Karl Markowics, inače dobitnik 'Srca Sarajeva' (2011. za film "Atmen") i bosanskohercegovačkoj publici poznat iz serije Inspektor Rex igra mrzovoljnog osamljenog alkoholičara Drowaka, čiji literarni talenat biva otkriven tek u okviru mjera resocijalizacije. Jednu od uloga igra i sjajni Lars Eidinger, koji uskoro u Hollywoodu snima za film Superman. Snimanje Drowaka trajalo je čak pet godina, a posebnu pažnju, pored ekscelentnih glumaca privlači rad kamere (Markus Nestroy) i montaža filma (Kaya Inan).

Max Ophuls-Festival u Saarbrückenu je najvažnija smotra filmskog naraštaja sa njemačkog govornog područja. Za kandidaturu je dovoljno da postoji neka veza sa njemačkim govornim područjem npr. preko jezika, režisera ili producenta. Na ovom 47. izdanju se za jednu od 18 nagrada vrijednih 123.500 eura takmičilo 57 filmova u četiri kategorije (igrani, dokumentarni, kratki i srednjemetražni). Teme se kreću od porodice i prijateljstva, preko mentalnog zdravlja i pojma muškosti, do klimatskih promjena i rata.

Tako u filmu Pilije režiserka Samira Fux tematizira problematiku koruških Slovenaca, koji su nakon II. svjetskog rata dogovorom između Jugoslavije i Austrije postali austrijski državljani, a Austrija se ugovorom iz 1955. godine obavezala na sveobuhvatnu zaštitu kulturnih, jezičnih i političkih prava slovenske i hrvatske manjine u Koruškoj, Štajerskoj i Gradišću. Danas je u Koruškoj Slovenaca sve manje, a slovenski jezik i kultura se, usljed jačanja nacionalističke ideologije, sve više potiskuju i nestaju.

'Muški izlet' prkosi cenzuri

Drugi svjetski rat godinama je bio nezaobilazna tema i za izvrsnog njemačkog režisera Wolfganga Staudte, koji je rođen u Sarbrikenu (1906-1984) i u čiju čast se uvijek prikaže jedan od njegovih filmova. Ovaj put je to bio Muški izlet ("Herrenpartie"), nezaboravna koprodukcija beogradskog Avala-Filma i zapadnoberlinskog Pfeffer-Filma iz 1964. godine, snimana u Crnoj Gori, a za koji je vezan jedan od najkontroverznijih trenutaka u istoriji evropskih filmskih festivala. Iako su selektori Filmskog festivala u Cannesu eksplicitno pozvali film u službenu konkurenciju, tadašnja njemačka filmska komisija odbila ga je poslati, jer su smatrali da film koji se bavi njemačkim ratnim zločinima počinjenim u Jugoslaviji Nijemce prikazuje u previše lošem svjetlu i narušava ugled zemlje u inostranstvu. Ovaj čin cenzure spriječio je da se film natječe za Zlatnu palmu, ali je istovremeno učinio ovo djelo antologijskim ostvarenjem koje se i danas proučava na filmskim akademijama kao primjer borbe umjetnika protiv državnog diktata.

Prilikom praizvedbe filma 27. februara 1964. godine u Kelnu mnogi su se gledaoci osjećali 'prozvanima' i uvrijeđenima, te su uslijedile i oštre uvrede, prijeteća pisma upućena vlasnicima kina, kao i protesti udruženja 'bivših vojnika' koji su film smatrali napadom na njemačku čast. Film je uprkos protestima iste godine bio uvršten u program Berlinala, a zahvaljujui koprodukciji je uprkos njemačkoj blokadi doživio jugoslovensku premijeru u Pulskoj areni, gdje je prepoznat kao vrhunsko umjetničko dostignuće. Revolucionarna je bila i mješovita glumačka postava, jer su jugoslavenski glumci (Milena Dravić, Mira Stupica, Pavle Vujisić) igrali uz njemačke kolege (Götz George), što je u to vrijeme bio snažan znak pomirenja i profesionalne suradnje nepunih 20 godina nakon rata.

Tribute Marcel Ophuls (1927-2025)

Pitanjem individualne krivnje i kolektivne odgovornosti bavi se i čuveni dokumentarac The Memory of Justice (1976), remek-djelo Marcela Ophülsa, koji je preminuo u maju prošle godine. Smatrao ga je svojim najboljim filmom, iako je Oscara dobio za dokumentarac Hotel Terminus 1989. godine. Gledaoci u Saarbrikenu su u okviru programa 'Tribute Marcel Ophüls’ imali rijetku priliku da se uvjere zašto se i ovaj skoro pet sati dug film, koji povezuje suđenja njemačkim ratnim zločincima u Nürnbergu sa ratovima u Vijetnamu i Alžiru, izučava na filmskim akademijama kao uzor za rad s arhivskim materijalom i intervjuima na temu pravde.

Marcel Ophüls je inače 1993. godine boravio i u Sarajevu i snimio dokumentarni film Veillées d'armes : histoire du journalisme en temps de guerre – priča o ratnom izvještavanju. Bio je sin jedinac slavnog režisera Maxa Ophülsa (1902-1957), po kojem je ovaj festival i nazvan, jer je on rodjen u Sarbrikenu, a kao Jevrej bio prinuđen da već 1933. godine napusti nacističku Njemačku. Njegov praunuk i Marcelov unuk Andréas-Benjamin Seyfert je filmski naučnik i predavač na Univerzitetu Santa Barbara u Americi, a kao gost Festivala držao je uvodne riječi prije projekcija, te govorio o medijskom sjećanju na holokaust i filmsko-političkoj važnosti djedovog rada, povezujući tu istorijsku ostavštinu s modernim studiranjem filmske umjetnosti.

Izuzetan film prikazan je u sekciji za djecu i mlade Girls Don’t Cry ("Djevojke ne plaču"), koji je nominiran za nagradu 'Best European Documentary for Children & Youth' 2026. Nagrada se dodjeljuje u sklopu filmskog festivala Berlinale, koji počinje 12. februara. Režiserka Sigrid Klausmann poznata je po društveno angažovanim dugogodišnjim projektima. U ovom filmu riječ imaju šest tinejdžerki iz šest zemalja svijeta, čije su životne priče praćene tokom nekoliko godina.

Među njima je i Romkinja Nina (Saida) Aklapi, koja je zajedno sa porodicom nakon dugogodišnjeg boravka protjerana iz Njemačke i od tada živi u jednom romskom naselju u Novom Sadu. Ovaj film svjedoči o hrabroj borbi za samoodređenje i otpor društvenim predrasudama i pokazuje kako se iz tinejdžerske perspektive može mijenjati svijet bilo da je riječ o borbi protiv diskriminacije, protiv ženskog obrezivanja, prisilnih brakova i sličnom.

Glavna nagrada 'Max Ophüls', vrijedna 36.000 eura, za najbolji igrani film pripala je filmu 'Gropiusstadt Supernova' režisera Bena Voita, a Berfin Sönmez iz istog filma proglašena je najboljom glumicom. Thomas Diallo je za svoju ulogu u filmu "Champions und wir" (rež. Jan Eric Reiser) proglašen najboljim glumcem festivala.