Prošlo 30 godina od reintegracije Grbavice: Snimci povratka uplakanih građana obišli su svijet

Na današnji dan prije 30 godina je izvršena reintegracija sarajevskog naselja Grbavica.

Reintegracijom Grbavice, posljednjeg sarajevskog naselja koje je bilo pod srpskom okupacijom, završen je transfer vlasti u sarajevskim općinama koje su, prema Daytonskom sporazumu, pripale Federaciji BiH.

Nakon završetka agresije, počela je druga bitka za Grbavicu, ona diplomatska. Pregovori u Daytonu su bili napeti, a upravo je pitanje Sarajeva bilo ono koje je izazivalo najviše tenzija.

Kada su u aprilu 1992. godine srpske snage zauzele Grbavicu, ovo naselje postalo je simbol podijeljenog Sarajeva. S druge strane Miljacke, stanovnici slobodnog dijela grada gledali su u blokove zgrada i ulice koje su do jučer bile njihovo svakodnevno okruženje, sada okupirane i pretvorene u položaje agresora.

Katastrofalno stanje

Nekoliko mjeseci nakon potpisivanja Daytonskog mirovnog sporazuma kojim je okončan rat u Bosni i Hercegovini i prekinuta skoro četverogodišnja opsada Sarajeva, 19. marta 1996. godine pripadnici Ministarstva unutrašnjih poslova KS ušli su u naselja Grbavica, Kovačići i Vraca.

U tom naselju bilo je 67 Bošnjaka, 20 Srba i 13 Hrvata. Zajedno s pripadnicima IPTF-a bili su prvi koji su ušli u ovo sarajevsko naselje.

Fotografije uplakanih građana koji se vraćaju na Grbavicu obišle su svijet, a ovim činom je i de facto okončan proces reintegracije sarajevskih naselja koja su ponovo postala dio cjelovitog grada Sarajeva.

Dan reintegracije sarajevskih naselja Grbavica, Kovačići i Vraca, 19. mart, ujedno je i Dan mjesnih zajednica Grbavica I, Grbavica II, Kovačići, Vraca i Gornji Kovačići.

Reintegracijom Grbavice, posljednjeg sarajevskog naselja koje je bilo pod srpskom okupacijom, završen je transfer vlasti u sarajevskim općinama koje su prema Dejtonskom sporazumu pripale Federaciji BiH. Isti dan reintegrirani su i dijelovi sarajevske Općine Centar, Pionirske doline, Nahoreva, Šipa, Betanije i Mrkovića, koji su bili okupirani tokom agresije 1992-1995. godine.

Povratkom na Grbavicu 19. marta 1996. godine građani su zatekli katastrofalno stanje. Fotografije uplakanih građana koji se vraćaju na svoju Grbavicu obišle su svijet.

Osim što je stadion Grbavica zapaljen 1992. godine, ubrzo je bio i miniran, kao i pomoćni teren, te je nakon reintegracije sarajevskih naselja Grbavica, Kovačići i Vraca 19. marta 1996. godine bilo rizično ulaziti na njega.

No, Željini navijači nisu mogli odoljeti da ne uđu na njega odmah nakon reintegracije, a sigurno su im i osjećaji bili pomiješani. Osjećali su neizmjernu tugu dok su gledali zapaljenu zapadnu tribinu, zarastao teren na kojem su se mogle vidjeti mine, no istovremeno i veliki ponos jer se Željezničar mogao vratiti u svoj dom.

A vratio se u rekordnom roku. Naime, za samo dva i po mjeseca stadion je deminiran i osposobljen za utakmice, te je već 2. maja 1996. godine na njemu odigran sarajevski derbi koji je završen bez pobjednika (1:1).

Grbavica  je pod okupacijom bila pune četiri godine, a tu su tokom agresije na BiH počinjeni neki od najstrašnijih zločina. Od završetka rata do danas je pronađeno, ekshumirano i sahranjeno 186 stanovnika naselja Grbavica, koji su se vodili kao nestali. Za njih 50 se još traga.

Grbavica je bila jedan od najstrašnijih logora pod otvorenim nebom. Stanovnici koji nisu uspjeli pobjeći suočili su se s brutalnim terorom – masovnim silovanjima, ubistvima, mučenjima i prisilnim radom.

Kuće i stanovi su pljačkani, ljudi su nestajali, a rijetki preživjeli svjedočili su o nezamislivoj surovosti koja se dešavala iza neprobojnih linija fronta.

Zbog pritiska tadašnjeg srpskog vodstva i strahovite propagande Srpske radio televizije, brojni Srbi nastanjeni na području Grbavice su napustili svoje domove. Organizirani su posebni odredi zastrašivanja, koji su prisilno istjerivali one koji su htjeli ostati na Grbavici.

Optužnica protiv Vlahovića sadržavala 66 tačaka

Napuštajući Grbavicu pojedini stanari, ali i pripadnici SDS-ovih paravojnih odreda, uništavali su i palili stanove i druge objekte društvenog značaja.

Podsjetimo, Veselin Vlahović Batko, kojeg su zvali "monstrum s Grbavice", Sud BiH je krajem marta 2013. godine osudio na 45 godina zatvora zbog zločina.

Komandant paravojne jedinice srpskih snaga "Bijeli anđeli" proglašen je krivim za najmanje 30 ubistava, silovanje većeg broja žena bošnjačke i hrvatske nacionalnosti, kao i premlaćivanje, maltretiranje i pljačkanje građana nesrpske nacionalnosti.

Optužnica protiv Vlahovića je sadržavala 66 tačaka, a sudija ju je čitao više od sat i po.