EUzičke razglednice: Muzika evropskih Roma

09.04.14. 10:36

Radiosarajevo.ba

EUzičke razglednice: Muzika evropskih Roma

Današnju emisiju posvećujemo bogatoj tradiciji romske muzike koja je u Evropi veoma raznolika i vjerujemo da će "svako imati priliku da čuje nešto po svom ukusu"...

Piše: Elvis J Kurtovich za Radiosarajevo.ba

Smatra se da danas u Evropi živi oko 11 miliona Roma.

Romi su bili zemljoradnici, živjeli su u sjeveroistočnom dijelu današnje Indije, a oko 1000. godine nove ere bivaju porobljeni i tada počinje njihov egzodus i stalna migracija. U Europi se Romi prvi put pominju u 11. stoljeću na prostoru današnje Grčke, a neke podgrupe kao njemački Sintii žive na istom podneblju već 600 godina. Danas najviše Roma živi u državama Istočne i Jugoistočne Evrope te u Španiji.

Zbog nomadskog načina života, Romi su u prošlosti često djelovali kao putujući zabavljači. Zbog učestalih migracija, romska je muzika poprimila razne utjecaje, od indijskih, arapskih, perzijskih, turskih, grčkih, slovenskih, rumunskih, njemačkih, francuskih i španskih elemenata. U prethodnim emisijama EUzičke razglednice bilo je govora o ulozi Roma u razvoju nekih muzičkih formi kao što su flamenco ili čardaš. Instrumenti, koje romski orkestri koriste, također variraju u zavisnosti od regije u kojoj dotična romska zajednica živi. Kako su morali zabavljati publiku, romski muzičari su razvili smisao za raznolik repertoar što se održalo do današnjih dana.

Rumunski sastav Taraf de Haïdouks potječe iz gradića Clejani, koji generacijama daje najpoznatije muzičare, odnosno "lautare". Sviraju muziku za svadbe, a sarađivali su s nekim svjetski poznatim muzičarima, kao što su npr. Kronos Quartet ili Yehudi Menuhin. Poznati po svojoj virtuoznosti, Taraf De Haidouks okupljaju različite generacije muzičara, a danas, umjesto od svadbe do svadbe, putuju po pozornicama cijelog svijeta. Prvi album objavili su 1991, a na svom albumu iz 2007. Maskarada interpretiraju na svoj način djela autora koji su često inspiraciju nalazili u romskoj muzici kao što su Bartók, Khachaturian...

Jean Baptiste "Django Reinhardt" (1910-1953) odrastao je u romskom naselju u blizini Pariza, gdje u požaru gubi 4. i 5. prst lijeve ruke. „Kompenzirajući“ ovo, razvija svoj neponovljivi stil, u kojem se isprepliću tragovi romske muzike s elementima jazza i moderne muzike. S violinistom Stéphaneom Grappelliem 1934. pokrenuo je kvintet Hot Club de France. Jedan je od najutjecajnijih europskih jazzera i smatra se jednim od najvećih gitarista svih vremena.

Vođa sastava Les Tziganes Ivanovitch, Žarko Jovanović je autor zastave romskog naroda koja je usvojena na prvom Svjetskom kongresu Roma održanom u Londonu 1971. Bio je i svjetski ministar za kulturu Roma i prva balalajka Evrope. Napisao je prvi romski rječnik. Sredinom šezdesetih godina Žarko odlazi s porodicom za Pariz. Sinovi nastavljaju stopama oca i postaju poznati tandem u brojnim kabareima i restoranima u Parizu. Les Tziganes Ivanovitch veliku popularnost stječu u Francuskoj, a zatim i na prostoru bivše Jugoslavije.

Gipsy Kings su francuski sastav, a članovi dolaze iz dvije katalonske porodice, Reyes i Baliardo, koje su se tokom španskog građanskog rata preselile u Francusku. Njihovi prvi hitovi su Djobi Djoba i Bamboleo, a album Gipsy Kings iz 1987. bio je na top listama u dosta europskih zemalja. Godine 1989. doživljavaju uspjeh i u SAD-u.

Neki od članova radili su i solo projekte, poput Canuta Reyesa (albumi Boléro i Gitano) ili Tonino Baliardo (instrumentalni album Essences).U toku karijere sarađivali su s mnogim renomiranim imenima (Joan Baez, Francis Cabrel, Ziggy Marley), a nedavno su gostovali i na albumu Gorana Bregovića Champagne for Gypsies.