Ko finansira američke izbore? Najveći donatori uložili 2,77 milijardi dolara

Američki međuizbori 2026. godine ponovo su otvorili pitanje utjecaja velikog novca na političke kampanje, ali i odnosa između uloženih sredstava i izbornog rezultata. Prema analizi Al Jazeere, zasnovanoj na podacima Federalne izborne komisije SAD-a (FEC), 50 najvećih donatora i organizacija do 26. oktobra izdvojilo je ukupno 2,77 milijardi dolara (oko 4,83 milijarde KM) za izborni ciklus.

Od tog iznosa, 1,67 milijardi dolara dolazi od donatora i organizacija naklonjenih Republikanskoj stranci, dok je 832 miliona dolara bilo usmjereno prema demokratskim kandidatima i njima bliskim organizacijama. Preostalih 264 miliona dolara pripada kategoriji posebnih interesa i donatora koji podržavaju različite političke opcije. Prema ovoj analizi, republikanski blok tako ima približno dvostruko veću finansijsku podršku najvećih donatora od demokratskog.

Na vrhu liste nalazi se milijarder Elon Musk, koji je za političke organizacije naklonjene republikancima izdvojio čak 446 miliona dolara. Time je postao najveći pojedinačni donator ovog izbornog ciklusa. Značajan dio njegovog novca usmjeren je prema organizaciji America PAC, koja podržava republikanske kandidate, ali i drugim grupama koje nastoje osigurati republikansku kontrolu nad Kongresom.

Kripto pare i kladionice

Među najvećim republikanskim donatorima nalaze se i Elizabeth i Richard Uihlein, osnivači kompanije Uline, koji su izdvojili 150 miliona dolara, te investitor Jeff Yass i njegova supruga Janine, s ukupno 110 miliona dolara. Među značajnijim donatorima su i Miriam Adelson sa 67,6 miliona, braća Cameron i Tyler Winklevoss sa 55,9 miliona, te investitor Paul Singer sa 53,5 miliona dolara.

Ni demokratska strana ne oskudijeva u finansijskoj podršci milijardera i velikih organizacija. Među najvećim donatorima je George Soros, čije su povezane organizacije uložile 102 miliona dolara, koliko je izdvojila i organizacija Majority Forward. Bivši gradonačelnik New Yorka Mike Bloomberg donirao je 84,2 miliona dolara, dok su suosnivač LinkedIna Reid Hoffman i njegova supruga Michelle Yee izdvojili 41,2 miliona.

Zanimljivo je da se na listi nalaze i kompanije iz tehnološkog i finansijskog sektora, posebno one povezane s kriptovalutama. Coinbase je izdvojio 57,8 miliona dolara, Ripple 49,6 miliona, dok je Foris DAX, kompanija povezana s platformom Crypto.com, donirala 39 miliona dolara. Značajna sredstva izdvojile su i kompanije iz industrije sportskog klađenja, među kojima su DraftKings sa 40,4 miliona i FanDuel sa 29 miliona dolara.

Na listi je i AIPAC, utjecajna američka organizacija koja se zalaže za snažne odnose SAD-a i Izraela, s 30 miliona dolara političkih donacija. Njeno prisustvo među najvećim finansijerima ponovo otvara pitanje utjecaja organizacija koje zagovaraju određene vanjskopolitičke interese na američku politiku.

"Dark money"

Važno je, međutim, razumjeti kako funkcioniše finansiranje američkih kampanja. Najveći dio ovih sredstava nije direktno uplaćen kandidatima, nego organizacijama poznatim kao super PAC. One mogu primati neograničene iznose od pojedinaca, kompanija i drugih organizacija te samostalno finansirati političke reklame i kampanje kojima podržavaju ili se protive određenim kandidatima. Zakonom im je zabranjeno da takve aktivnosti koordiniraju s kandidatima i njihovim izbornim štabovima.

Dodatni problem predstavlja takozvani "dark money", odnosno politički novac čije je krajnje porijeklo teško utvrditi. Pojedine neprofitne organizacije koje učestvuju u političkom finansiranju nisu obavezne javno objaviti identitet svih svojih donatora, zbog čega građani ne mogu uvijek znati ko stoji iza novca koji se koristi za utjecaj na izborni proces.

Prema procjenama kompanije AdImpact, samo političko oglašavanje tokom izbornog ciklusa 2025–2026. moglo bi dostići 11,6 milijardi dolara, što bi ove izbore učinilo najskupljim u američkoj historiji.