Škoti danas na referendumu glasaju o izlasku iz Velike Britanije

Danas će 4,3 miliona Škota s pravom glasa na referendumu odlučiti o tome da li će ova zemlja raskinuti tristoljetnu uniju u okviru koje se nalazila u sastavu Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Sjeverne Irske.

Odluka između vlada Škotske i Velike Britanije o održavanju referenduma na kojem će građani danas s "da" ili "ne" odgovarati na pitanje - da li smatrate da Škotska treba da bude nezavisna zemlja - dobila je zeleno svjetlo potpisom britanske kraljice 17. decembra 2013. godine.

Pravo glasa na ovom referendumu imaju svi građani Škotske starosti 16 i više godina, a da bi referendum bio proglašen validnim potrebno je da na birališta izađe prosta većina od nešto više od četiri miliona Škota s pravom glasa.

"Da Škotskoj" je grupa koju predvode zagovornici referenduma, odnosno nezavisnosti Škotske, pod rukovodstvom Blaira Jenkinsa, a podržavaju je političke stranke Škotska nacionalna partija, Škotska stranka zelenih i Škotska socijalistička partija.

Grupu "Bolje zajedno" predvode protivnici osamostaljenja, odnosno zagovornici ostanka Škotske u 307 godina staroj uniji. Na čelu grupe je Alistair Darling, a podržavaju je Konzervativna, Laburistička pratija i Liberalno-demokratska stranka.

Predreferendumske ankete govore da se broj ispitanika koji podržavaju ostanak Škotske u sastavu Velike Britanije kao i onih koji su protiv osamostaljenja razlikuje u najviše dva-tri procenta.

Teme koje su prevladavale diskusijama zagovornika i protivnika nezavisnosti Škotske u toku kampanje pred referendum bile su način raspodjele javnih rashoda i zalihe nafte u Sjevernom moru. Škoti, naime, generalno očekuju veći kolač u raspodjeli javnih rashoda unutar Ujedinjenog Kraljevstva, veće šanse za dobivanje zaposlenja, veća socijalna izdvajanja...

Pitanje zaliha nafte u Sjevernom moru bilo je predmetom debata i zagovornika i protivnika osamostaljenja. Naime, Škotska ima kontrolu nad 90 posto resursa nafte u Sjevernom moru, čija, pak, eksploatacija u posljednje vrijeme, prema tvrdnjama stručnjaka, stagnira.

Pitanja koja su bila predmetom debata zagovornika i protivnika nezavisnosti Škotske su bila i zajednička valuta, članstvo u Evropskoj uniji i NATO-u.

Inače, Škotska u današnjim granicama je formirana u Srednjem vijeku. Škotsko kraljevstvo vodilo je veliki broj ratova protiv Engleskog kraljevstva tokom 14. stoljeća. Škotsko i Englesko kraljevstvo ujedinili su se u Kraljevstvo Velike Britanije 1707., a Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije formirano je 1808., nakon što im se priključilo Irsko kraljevstvo.

Škotska je 1979. godine održala prvi referendum o formiranju parlamenta, ali je on bio neuspješan jer ni glasova "za" ni glasova "protiv" nije bilo ni 40 posto. Drugi referendum održan je 1997. godine i na njemu se većina izjasnila za formiranje Parlamenta Škotske, koji je uspostavljen 1998. godine i koji je imao nadležnost da uređuje one oblasti života za koje nije bila dodijeljena nadležnost Parlamentu Velike Britanije.

Ozbiljna priča o referendumu počinje od parlamentarnih izbora u Škotskoj 2007. i pobjede Škotske nacionalne partije lidera Alexa Salmonda, sadašnjeg prvog ministra. Nakon toga počela je i priča o donošenju zakona o referendumu.

Britanska vlada je u januaru 2012. godine ponudila Parlamentu Škotske ozakonjenje njegovih ovlasti za provođenje referendum pod uvjetom da referendum bude "fer, zakonit i konačan". Pregovori su rezultirali donošenjem Edinburškog sporazuma kojim je predviđeno da referendum mora biti proveden na legalan način, da mora biti ozakonjen u škotskom Parlamentu, da bude proveden u duhu povjerenja u parlament, vladu i narod, kao i da bude fer test i da prezentira jasan stav naroda Škotske i da poluči rezultat koji će svi poštovati.  

Ukoliko građani Škotske izglasaju nezavisnost zemlje, dogovoreno je da danom nezavisnosti bude proglašen 16. mart 2016. godine.