Prijedor, juli 1992: Sedam dana koji su obilježili završnu fazu nepresuđenog genocida

Treća sedmica jula 1992. godine predstavlja jedno od najmračnijih poglavlja agresije na Bosnu i Hercegovinu. Ovo su dani sjećanja na žrtve ratnog zločina s elementima genocida u Prijedoru i dolini Sane 1992. godine.

U periodu od 20. do 27. jula srpske vojne i policijske snage provele su završnu fazu sistematskog napada na preostala bošnjačka i hrvatska naselja na području prijedorske općine, ostavljajući za sobom hiljade ubijenih, desetine spaljenih sela i trajne posljedice koje ni više od tri decenije kasnije nisu u potpunosti rasvijetljene.

Dr.  Jasmin Medić, doktor historijskih nauka i viši naučni saradnik u Institutu za historiju Univerziteta u Sarajevu, čiji je otac Ejub Medić ubijen na Korićanskim stijenama, na planini Vlašić, podsjeća da je riječ o događajima koji predstavljaju kulminaciju kampanje „etničkog čišćenja“ u Prijedoru, a čije su razmjere potvrđene brojnim sudskim presudama i istraživanjima.

Hronologija događaja

• 20. juli 1992. – Počinje napad na područje Mataruškog brda, koje se u tadašnjim vojnim dokumentima navodi i kao "lijeva obala Sane". Napad označava posljednju fazu operacije uklanjanja bošnjačkog i hrvatskog stanovništva s teritorije prijedorske općine;
• Tokom ove ofanzive počinjeni su neki od najpotresnijih pojedinačnih zločina u ratu. Među žrtvama su bili šest sinova i suprug Have Tatarević, kao i djeca i supruga Fikreta Bačića, čije su sudbine postale simbol stradanja prijedorskih porodica.
• 23. juli 1992. – Napadnuto je selo Čarakovo, gdje je ubijeno više od 400 mještana. Po broju ubijenih civila Čarakovo se ubraja među mjesta s najvećim civilnim stradanjem u Bosni i Hercegovini tokom rata;
• Preživjeli iz napada na sela Mataruškog brda odvođeni su u logor Keraterm. U noći između 24. i 25. jula, u zloglasnoj sobi broj 3, ubijeno je više od 140 zatočenika. Prema dostupnim podacima, ni u jednom drugom logoru u Bosni i Hercegovini nije zabilježeno da je u jednom danu unutar jednog logorskog objekta ubijen toliki broj zatočenika;
• Istovremeno je napadnuto i hrvatsko selo Briševo, gdje je ubijeno 68 hrvatskih civila. Taj zločin smatra se jednim od najtežih pojedinačnih ratnih zločina nad hrvatskim civilima u Bosni i Hercegovini.

Razmjere zločina

Prema podacima koje navodi historičar Jasmin Medić, ukupan bilans zločina počinjenih nad stanovništvom područja Mataruškog brda iznosi najmanje 1.500 ubijenih bošnjačkih i hrvatskih civila.

Posmrtni ostaci dijela žrtava pronađeni su tek godinama kasnije u masovnoj grobnici Tomašica, najvećoj masovnoj grobnici otkrivenoj u Bosni i Hercegovini nakon rata. Brojne porodice, međutim, ni danas nisu pronašle posmrtne ostatke svojih najbližih.

Podsjetimo, događaji između 20. i 27. jula 1992. godine predstavljaju završni čin sistematskog progona nesrpskog stanovništva s područja Prijedora.  U samo sedam dana počinjeni su masovni zločini u više naselja, izvršena su masovna ubistva civila, otvoren put ka logorima i skrivanju tijela u masovnim grobnicama.

Zbog razmjera počinjenih zločina s elementima genocida, Prijedor ostaje jedno od najtežih mjesta ratnog stradanja u Bosni i Hercegovini, a događaji iz jula 1992. godine i danas predstavljaju predmet historijskih istraživanja, sudskih presuda i procesa traganja za istinom o sudbini stotina nestalih osoba.