Osuđen i Atef Najib: Čovjek koji je hapsio i mučio djecu dobio smrtnu kaznu zajedno sa Assadom

Atef Najib, bivši sirijski sigurnosni zvaničnik, koji se široko smatra čovjekom koji je nadgledao režim ubistava, mučenja i prisilnih nestanaka Sirijaca tokom brutalnog 14-godišnjeg građanskog rata u zemlji, osuđen je na smrt, zajedno sa svrgnutim sirijskim liderom Basharom al-Assadom i njegovim mlađim bratom Maherom al-Assadom.

Krivični sud u Damasku utvrdio je da zločini koje je počinila Assadova vlada u provinciji Deraa 2011. godine predstavljaju zločine protiv čovječnosti.

Za razliku od Assada i članova njegove porodice koji su pobjegli u Rusiju kada je režim pao u decembru 2024. godine, Najib je u pritvoru u Siriji od januara 2025. godine. Tokom suđenja, optužen je za najmanje 10 zločina, uključujući ubistvo, mučenje i odgovornost za masakre, kao i zločine protiv čovječnosti povezane sa obračunom sa demonstrantima u Derai 2011. godine.

Trending

MUP KS objavio važne informacije: Ove ulice u Sarajevu bit će zatvorene tokom SFF-a

Ko je Atef Najib?

Najib, 66, je prvi rođak bivšeg predsjednika Bashara al-Assada i bivši šef političke sigurnosti u provinciji Deraa na jugu Sirije. Al-Assad je svrgnut početkom decembra 2024. godine, kada je koalicija naoružanih opozicionih grupa munjevitom ofanzivom zauzela Damask i srušila njegovu vladu. Od svrgavanja, al-Assad živi u egzilu u Moskvi pod strogim ruskim nadzorom, daleko od bilo kakve formalne uloge u novim sirijskim prelaznim vlastima. Al-Assad je bio na vlasti od 2000. godine sve do bijega. Preuzeo je vlast nakon što je njegov otac, Hafez al-Assad, koji je bio na vlasti od 1970. godine, umro.

Početkom 1980-ih, Najib se pridružio Vojnoj akademiji u Homsu nakon što je završio školu. Nakon završetka obuke na akademiji, postao je šef političke sigurnosti u Deraa. Tačan datum kada je zvanično preuzeo svoju ulogu nije dokumentovan u javnim državnim arhivima. Ostao je na svojoj poziciji sve do i tokom početnog izbijanja sirijskog ustanka u martu 2011. godine. Optužen za nasilno gušenje ovog ustanka, al-Assadov režim ga je zvanično smijenio s dužnosti u aprilu 2011. godine.

Najib je nadgledao političku sigurnost u Deri kada su tinejdžeri koji su ispisali antivladine grafite na zidu škole uhapšeni i mučeni. Slučaj je postao katalizator za širi ustanak, koji se na kraju pretvorio u krvavi građanski rat. Snage opšte sigurnosti Ministarstva unutrašnjih poslova uhapsile su Najiba u januaru 2025. godine tokom kampanje usmjerene na ostatke bivše vlade u provinciji Latakija. Najib je pobjegao iz zemlje nakon svrgavanja al-Assada, ali se potom vratio u Siriju. Najibovo hapšenje smatra se jednim od najznačajnijih pritvaranja bivših sigurnosnih zvaničnika jer je na početku sirijskog ustanka obavljao osjetljivu sigurnosnu poziciju u Deri.

Šta je sud odlučio?

Najib je osuđen na smrt, zajedno s al-Assadom i njegovim bratom. Prema sudskoj presudi, Najib je bio umiješan u mučenje velikog broja pritvorenika, uključujući i djecu, i odgovoran je za smrt mnogih od njih tokom pritvora. Ovo označava prvu odluku sirijskog suda protiv visokopozicionirane ličnosti iz doba al-Assada pod sadašnjim prelaznim vlastima.

Zašto je ovo značajno?

Ovo suđenje bilo je testni slučaj za sirijski sistem tranzicijske pravde i za sposobnost nove vlade da pozove zvaničnike režima al-Assada na odgovornost za zloupotrebe pod njegovom vlašću. Vlada privremenog predsjednika Ahmeda al-Sharaa suočila se s kritikama zbog kašnjenja u pokretanju obećanog procesa tranzicijske pravde nakon rata, u kojem je, prema procjenama, ubijeno pola miliona ljudi. Prema izvještaju Sirijske mreže za ljudska prava iz 2025. godine, više od 181.000 ljudi je prisilno nestalo ili proizvoljno pritvoreno tokom rata, od čega 90 posto od strane al-Assadovog režima. 

Presudu mnogi stoga vide kao test koliko daleko će vlada al-Sharaa ići kako bi zadovoljila pravdu za prošle zločine.

"Ono što je u pitanju u ovom postupku nije ograničeno na pitanje hoće li Najib biti pozvan na odgovornost za svoje postupke... Umjesto toga, pravi značaj ovog suđenja leži u pravnoj osnovi sudskog zapisa koji će ovaj postupak ostaviti za sobom", komentirao je Fadel Abdulghany, osnivač i šef Sirijske mreže za ljudska prava.