Grčka: Ne samo sirtaki uz buzuki

Grčka (Ελλάδα - Helada) je mediteranska zemlja jugoistočne Evrope, samostalna država od 1829. godine, a članica Evropske unije od 1981. godine. Ima oko 11 miliona stanovnika. Muzika Grčke je raznolika i značajan je faktor helenske kulture, kako u Grčkoj tako i u dijaspori.

Piše: Elvis J Kurtovich, Radiosarajevo.ba

U Staroj Grčkoj, muzika se svirala na instrumentima kao što su aulos (duvaći instrument), pandura, lira, kithara (žičani). Muzička teorija koju su razvili stari Grci je postala osnov zapadne klasične muzike.

Za vrijeme Otomanskog carstva u Grčkoj su se razvile monofonične muzičke forme koje nisu imale veze sa zapadnom polifonijom. Krajem 19. vijeka postaju popularni muzički kafići (καφέ-σαντάν) u kojima nastupaju sastavi koji su obično imali pjevačicu i violinistu.

Rebetiko je stil muzike koji se pojavio u velikim gradovima a razvio se dvadesetih godina prošlog vijeka.Nakon 1923. i razmjene stanovništva sa Turskom, mnogi obrazovani imigranti poput kompozitora  Papazogloua, Panagiotis Toundasa, dolaze da žive u siromašna predgrađa Atine, Soluna... Rebetiko koji se izvodio uz buzuki imao je direktne tekstove, a za vrijeme Metaxasove diktature ovakva muzika biva zabranjivana.

Popularna imena rebetika su Vassilis Tsitsanis, Marika Ninou, a Manolis Chiotis je napravio inovacije na buzukiju, čijom elektrifikacijom počinje "moderna faza" rebetika.

Kasnih 50-h počinje se razvijati stilentekhno (umjetnička pjesma). Ovaj stil karakterišu grčki folk motivi, tekstovi koje su često pisali poznati pjesnici, a entekhno koncerti su se uglavnom izvodili na otvorenom. Osim legendarnih Mikisa Theodorakisa i Manosa Hadjidakisa istaknuta imena su Stavros Kouyoumtzis, Manos Loïzos...

Popularni pjevači ovog stila su Maria Farantouri, Nana Mouskouri, Manolis Mitsias, Giorgos Dalaras...

Laïkó (λαϊκό τραγούδι - popularna pjesma ) se pojavila nakon komercijalizacije rebetika i dominarala je u periodu do osamdesetih. Velika imena su Stelios Kazantzidis, zatim stari majstori rebetiko stila Vassilis Tsitsanis i Manolis Chiotis...pjevači Grigoris Bithikotsis, Stratos Dionysioum, Vicky Moscholiou...

Šezdesetih i sedamdesetih pod utjecajem zapadnih pop i rock pjesama, francuskih šansona i italijanskih kancona, razvija se "klasik-pop" produkcija sa zvijezdama kao što su Vlassis Bonatsos, Elpida, The Idols, Demis Roussos, Lakis Giordanelli, Vicky Leandros...

Laiko - pop (σύγχρονο λαϊκό) je sadašnja mainstream grčka muzika a poznati kompozitori su Alekos Chrysovergis, Nikos Karvelas, Phoebus...a izvođači Kostas Martakis, Katerina Stikoudi, Stan, Demy...

Grčki ekvivalent turbo-folku zove se skyládiko (Σκυλάδικο)

Elena Paparizou, rođena i odrasla u Švedskoj, donijela je pobjedu Grčkoj 2005. na Eurosongu održanom u Kijevu:

Brojne su vrste grčkih plesova. Svako ostrvo, svaki kopneni dio Grčke ima sopstvene plesove. Da ih ne bismo sve nabrajali, i možda neke neopravdano izostavili mi ćemo spomenuti samo jedan izmišljeni grčki ples... :)

Sirtaki je stvorio Mikis Teodorakis koji je 1964. radio muziku za film Grk Zorba. Nazvan je po deminitivu plesa sirtos , a navodno je stvoren kako bi se glavnom glumcu Anthony Quinnu, koji nije bio nadaren za izvođenje grčkih plesova, olakšalo snimanje (originalno je planirano da se u završnoj sceni izvede komplikovaniji peto-taktni pentosalis!). Zajedno sa filmom, sirtaki je stekao međunarodnu slavu i postao je za ne-grke pojam grčkog plesa.

Počeci grčke klasične muzike vežu se za tzv. "jonsku školu". Prvi kompozitori ovog stila, koji se inspirisao italijanskom klasičnom muzikom, pojavili su se oko 1815. godine, a druga generacija ove "škole sedam otoka" aktivna je i danas. Istaknuta imena su Nikolaos Mantzaros, Spyridon Xyndas, Spyridon Samaras, Pavlos Carrer...

Manolis Kalomiris (1883–1962) je osnivač grčkih muzičkih visokoškolskih institucija. Studirao je u Beču, komponovao u stilu njemačkog romantizma sa grčkim motivima, a 1926. je osnovao Nacionalni konzervatorij.

Istaknuta imena grčke jazz scene u prošlosti su bili grupe Sphinx, Sakis Nikolas Asimos, Papadimitriou, Floros Floridis, tu su i bluzmeni Blues Wire, rokeri Spyridoula, Nikolas Asimos, Vasilis Papakonstantinou...

Progresivni rock band Aphrodite's Child osnovan je 1967. od strane kasnije čuvenih Vangelisa (klavijature) i Demis Roussos (bas gitara i vokal). Radili su do 1972, prodali milione albuma, i ostavili veliki utjecaj na mlađe.

Nakon raspada grupe Vangelis sa pjevačem grupe YesJon Andersonom izdaje nekoliko albuma, a u 80-im ovaj pionir elektronike postaje jedan od najpoznatijih kompozitora filmske muzike. Dobitnik je Oskara za muziku iz filma Chariots of Fire.

Danas je u Grčkoj veoma bogata i nezavisna muzička scena. Brojni su izvođači raznih žanrova, od indie rocka (The Last Drive, The Earthbound, I Knew Them), preko elektronike (Stereo Nova, Mikro) pa sve do heavy metala (Firewind, Nightfall).

Postoje i grupe koje na moderan način prilaze grčkoj muzičkoj tradiciji. Jedan od takvih bendova su  i Daemonia Nymphe (Δαιμόνια Νύμφη).

Euzičke razglednice: Francuska
EUzičke razglednice: Finski plesovi jennka i humppa
Muzika Estonije u Euzičkim razglednicama
EUzičke razglednice: Češke polke
Cipar / Kipar: Douze points
Svi ritmovi i glasovi bugarske muzike
Belgija: Od saksofona do Vaye Con Dios
EUzičke razglednice: Od Mozarta do alpskog punka