'Dobro razmislite koga ćete da zaokružite‘

Tekst je izradila Koalicija 143 koju čine slijedeće organizacije: UNSA Geto, Oštra Nula i Transparency International BiH (Banja Luka); Centar za građansku suradnju (Livno); Nansen Dialogue Centre (Mostar); Alternativni Klub (Trebinje); Biro za ljudska prava i Revolt (Tuzla); Asocijacija Alumni Centra za interdisciplinarne postdiplomske studije Akcija Građana, Centar za ljudska prava, Centar za zastupanje građanskih interesa, Zašto Ne, Pokret DOSTA!, Sarajevski otvoreni centar, Cure i Crvena (Sarajevo).  Koalicija 143 nastala je iz potrebe da u komplikovanom bh. institucionalnom uređenju vlast približi narodu i učini je odgovornijom prema građanima/kama zagovarajući jasnije, transparentnije i efikasnije primjere upravljanja državom u svim njenim segmentima.

Dakle, počela je izborna kampanja za lokalne izbore. U 142 općine/opštine i Brčko Distriktu ukupno 30.351 kandidata se bori za mjesta načelnika/gradonačelnika i vijećnika. Mada je kampanja formalno počela 7. septembra, lokalni izbori već puno duže okupiraju političke stranke kao i javni politički prostor.

Kako je sve počelo?

Počelo je zapravo već krajem marta ove godine sa famoznim prijedlogom Milorada Dodika i Sulejmana Tihića o odgađanju lokalnih izbora do 2014. te budućeg zajedničkog održavanja sa opštim izborima u BiH. Uprkos upozorenju Centralne izborne komisije o tehničkoj neizvodljivosti „istovremenih izbora za šest nivoa vlasti“ gospoda su insistirali jer bi njihova ideja dovela do „značajnih ušteda“ te olakšavanja procesa vladanja u BiH, pošto „česti izbori ne dozvoljavaju razvoj na jedan pravi način“ (Dodik) te  „u izbornoj godini se otvaraju sva teška pitanja, čime se doprinosi produbljivanju već postojećih nesprorazuma u BiH“ (Petar Đokić).

Sulejman Tihić i Milorad Dodik

Onda je pukla vladajuća šestorka na državnom nivou te platforma u Federaciji na relaciji SDP-SDA. Iako je navedeni razlog za razlaz bio donošenje fiskalnog okvira i državnog budžeta za 2012, obje stranke su se brzo međusobno počele optuživati da u pozadini zapravo stoji priprema pozicija za nadolazeće oktobarske izbore. Potom se pojavila inicijativa Dodika i njegovog SNSD-a za smjenu ministra vanjskih poslova Zlatka Lagumdžije zbog glasanja BiH u Savjetu bezbjednosti o Siriji, no odmah se najavilo da će zahtjev biti guran kroz Parlament BiH tek nakon izbora, sa čime su se složili i drugi glavni akteri aktuelnog političkog spektakla. Na sastanku predsjednika HDZ-a BiH i SDP-a BiH

Dragan Čović  je insistirao da je „neprirodno spajati izbornu kampanju i kojekakve političke aktivnosti koje mogu izazvati određene turbulencije“, dok se Lagumdžija s njim složio da mjesec septembar treba ostaviti za predizbornu kampanju. U isto vrijeme Dodik najavljuje dolazak na sastanak partijskih lidera u Brisel 12. septembra radi deblokiranja EU integracijskog puta BiH - od kojeg ne očekuje ništa pošto „će izborna kampanja biti u najvećem jeku“.

Ima li boljih dokaza za to da je u našem političkom sistemu ono nenormalno postalo normalno? Kao da se radi o pripremi za opšte, a ne lokalne izbore, a da se tome niko ne čudi! Kako ustvari izgledaju kampanje za lokalne izbore u uređenom, demokratskom svijetu?

Lokalni izbori su praktično isključivo o lokalnim temama i nadležnostima opština; u izbornoj kampanji se rijetko kad pojavljuju stranački lideri, i to samo u nekim istaknutim opštinama, velikim gradovima; u gradovima i opštinama na djelu su često koalicijske kombinacije koje su nezamislive na višim nivoima vlasti, a u lokalnim parlamentima značajnu ulogu često igraju lokalni savezi građana; na državnoj razini nacionalni mediji vrlo malo izvještavaju o lokalnim izborima, praktično se svodi na izvještaje na samom danu izbora, a malo ko bi rezultatima lokalnih izbora pokušao davati neki značaj za državni politički nivo, kamoli da bi ishodi izbora na njega utjecali.

A kod nas? Kod nas SDP i SDA otvaraju kampanju za lokalne izbore centralnim izbornim skupom uz učešće cjelokupnog stranačkog vrha. Kod nas Tihić na stranačkoj konvenciji, SDA u Cazinu predstavlja „viziju države BiH“ u šest tačaka u kojima nema lokalnog nivoa vlasti. Kod nas HDZ BiH čak prezentira poseban izborni program za lokalne izbore u 12 tačaka pod naslovom „12 za 12-u“, u kojem se brine za ustavnu reformu u BiH, očuvanju „našeg identiteta“, branitelje, crkvu i kulturu dok se tek od osme tačke počne baviti lokalnim temama.

Kod nas, u RS-u u izbornoj kampanji vladajućeg SNSD-a na skupu još u najmanjoj opštini se pojavljuje predsjednik stranke Dodik te drugi članovi stranačkog vrha. A stranka Radom za Boljitak koja tek kandidira u manjem broju bosanskohercegovačkih opština najavljuje da će trošiti duplo više sredstava na ovogodišnjim lokalnim izborima nego u prethodnoj izbornoj kampanji  za opšte izbore 2010 godine.

Plava Revolucija

Sve su to dokazi da u BiH zapravo lokalna samouprava postoji samo na papiru, odnosno više na papiru nego u stvarnosti. Poznati su ti mehanizmi kojima se podriva snažnu lokalnu samoupravu – od partijskih hijerarhija odnosno partijske discipline preko administrativnih resursa do raznih metoda administrativnog ucjenjivanja.

Ovdje se zapravo radi o uhodanoj tradiciji, staroj više od dvije decenije, manipulisanjem lokalnim zajednicama radi nacionalnih političkih interesa. Nisu slučajno krajem 80-tih godina prethodnog vijeka strah i nacionalne netrpeljivosti uvezene iz susjednih jugoslovenskih republika u BiH preko lokalnih zajednica – putem priče da je nerazvijenost nekih bosanskohercegovačkih regija i opština ustvari posljedica etničke diskriminacije određenih naroda. Ko se danas još sjeća tragikomičnog „nacionalnog“ bunta građana Nevesinja 1989. godine zbog neefikasnosti i korumpiranosti opštinske administracije? Kuda je stigla ta istočna Hercegovina u više od dvije decenije „nacionalne borbe“ protiv nerazvijenosti? – danas ima duplo manje stanovnika nego onomad, a radna mjesta - osim u javnoj administraciji – nisu ni na vidiku.

Ipak, i u ovako skuženom manevarskom prostoru širom BiH ima opštinskih načelnika i vijećnika koji su, nezavisno od svog stranačkog dresa, u zadnje četiri godine iskoristile njima raspoložive nadležnosti, mehanizme i sredstava da razvijaju komunalne službe i da se bore za lokalne kompetencije. Treba li podsjetiti da je zadnja uspješno sprovedena veća reforma u BiH prije pada u današnju dobuku krizu ona reforma PDV-a iz 2006. godine, koja je dovela do fiskalne decentralizacije i opštinama donijela veću fiskalnu autonomiju te ulila više sredstava u opštinske kase? I to zahvaljujući načelnicima i gradonačelnicima iz cijele BiH koji su suštinske interese svojih opština i građana stavili iznad etničke solidarnosti i stranačke discipline.

Zato Banjalučani i Banjalučanke, Tuzlaci i Tuzlanke, Sarajlije i Sarajke te stanovnici svih ostalih bosanskohercegovačkih opština i općina, kada 7. oktobra pristupite Vašem biralištu ignorišete stranačku pripadnost kandidata i kandidatkinja i dobro razmislite te se sjetite:  kakvo je stanje komunalne infrastrukture u vašem mjestu i kakvo je bilo prije četiri godine? Da li vas u komunalnim službama tretiraju kao mušterije ili kao građane drugog reda? Da li je vaš načelnik uspio da privuče investicije i omogući otvaranje novih radnih mjesta bez  ucjenjivanja privatnih produzetnika da zaposle stričeve? Ko se borio protiv šumskih preduzeća koja sječom šume uništavaju seoske puteve? Ko se borio sa višim novoima vlasti da opštine ubuduće učestvuju u raspodijeli dobita zarađenog kroz eksploataciju prirodnih bogastava BiH? A ko je tužio kantone i entitete pred ustavnim sudovima radi odbrane opštinskih nadležnosti?

Dobro razmislite prije nego što zaokružite svoje kandidate i kandidatkinje.