Kritika predstave 'Sumnja'

Piše: Maja Mrđenović, mess.ba

Predstava „Sumnja“ rediteljke Selme Spahić (dramaturgija Aida Pilav), nastala prema istoimenom, često izvođenom, ekranizovanom i Pulicerovom nagradom nagrađenom tekstu Johna Patricka Shanleya bavi se pitanjima kompleksnosti, neuhvatljivosti i kriterijumima vrednovanja istine. Složen u mnoštvu tema koje otvara (zloupotreba pozicije moći, manipulacija, vjera, cinizam, uloge polova, predrasude, nezaštićenost, itd., i iznad svega sumnja) i dragocjen po načinu na koji to čini – bez karikiranja i moralisanja, tekst je takođe i savršeno napisan, tako da samom svojom strukturom posreduje osjećanje sumnje i nesigurnosti. Iako priča govori o svešteniku koga časna sestra optuži ga za seksualno zlostavljanje dječaka, premda za to nema nikakvih dokaza osim svoje sumnje, hijerarhija i okružje katoličke crkve 1864. god. i pedofilija su samo okvir u kojem se ispituju univerzalne teme (sam podnaslov teksta glasi „parabola“, dakle jezgrovita i slikovita ilustracija apstraktne ideje). U osnovi je mučan osjećaj nesigurnost pojedinca u put kojim korača, nesnosno osjećanje izgubljenosti radi gubljenja, relativizovanja i problematizovanja svake istine.

U izvedbenom smislu, predstava je vrlo precizna, kristalizovana i suptilno izbalansirana, bez suvišnih scenskih znakova. Ona prvenstveno počiva na izuzetno tačnom i iznijansiranom glumačkom nastupu, mada su i svi ostali elementi i detalji u postavci bitni i znakoviti. Jednostavna scenografija (Mirna Ler) se sastoji od stepenastih etaža, na kojima likovi zauzimaju položaje na takav način da smo uvijek svjesni odnosa podređenosti i nadređenosti, i hijerarhijski i psihički. Kostimi likova (Sanja Džeba), osim kostima suštinski čiste i nevine sestre Džejms namočeni su u gips i radi toga ukrućeni, a krune se i troše uporedo sa unutrašnjim lomovima likova i padanjem njihovih maski. Takođe, što su zatrovaniji sumnjama, likovi se sve više prljaju kredom i krečom, tako da su do kraja potpuno bijeli, radi čega vrlo efektno djeluje poslednja scena u kojoj sestra Džejms, svlači i odbacuje odoru, koju tokom radnje neprestano neuspješno pokušava da očisti. Po sceni se tokom predstave ispisuju riječi iz Biblije i školskog života, koje se postepeno spajaju na višeznačne načine, a kasnije se i brišu, čime se podvlače bitni momenti i značenja radnje. Veoma bitna je i kamernost scene (predstava je izvedena u Kamernom teatru 55), koja potpuno uvlači publiku u zatvoreni krug.

Svi glumci su gotovo savršeni u bogatstvu glumačkih nijansi i izraza (oni glume i glasom, mimikom, prigušenim trzajima ruku, itd.) i perfektnoj ravnoteži, gradeći likove ni pozitivne ni negativne, što i omogućava neprekidan osjećaj zapitanosti kod publike. Tatjana Šojić kao stroga, sumnjičava i cinična sestra Alojza, koja je ipak i istinski brižna i Ermin Bravo kao otac Flin, prijatan i prijateljski nastrojen, ali i gord i arogantan, predstavljaju likove koji se čvrsto drže svojih pogleda na svijet, ne želeći pogledati očima drugog niti popuštati. Gospođa Miler, majka potencijalo zlostavljanog dječaka u tumačenju Jelene Kordić Kuret, unosi novu dimenziju – surovost i grubost života izvan zaštićenog svijeta crkve, u kojem ranjivi i nezaštićeni „moraju pristati na ono što se mora“. Sestra Džejms Maje Izetbegović u početku je plaha, vrlo neiskvarena i divno naivna i entuzijastična mlada sestra, koja biva rastrzana između stavova i dokaza sestre Alojze i oca Džejmsa, njena sigurnost biva uzdrmana, a ona egzistencijalno uznemirena – što je efekat koji predstava želi izazvati i u publici. Zahvaljujući tome što joj polazi za rukom ostati izvan iskvarene, manipulativne crkvene strukture (a slične represivne i demagogične mreže i klanovi su svuda oko nas), u koju su sestra Alojza i otac Flin čvrsto ukorijenjeni, što ih sprečava da stvari sagledavaju u širem kontekstu, ona jedina na kraju uspijeva osloboditi se krutog, prljavog, sputavajućeg kostima, i ostati čista i slobodna.