Smrt evropskog projekta je propast svijeta

Propast evropskog projekta, odnosno Evropske unije kao stadija ujedinjavanja Evrope, značila bi propast svijeta, smatra njemački filozof Jürgen Habermas, jedan od intelektualnih titana Evrope.

U svom najnovijem djelu O ustavu Evrope, Habermas zagovara demokratsku budućnost kontinenta, čije jedinstvo nagriza kriza eura.

U njemačkom dnevniku Frankfurter Allgemeine Zeitung početkom novembra, dok se u Grčkoj premijerskog mjesta još uvijek jedva držao Georgios Papandreu, izašao je veliki komentar s dramatičnim naslovom 'Spasite dostojanstvo demokratije'. Ovaj imperativni apel, upućen je političkim elitama Evropske unije, a ponajviše njemačkoj kancelarki Angeli Merkel.

Habermas danas ima 82 godine, ponekad se pri javnim nastupima prilično fizički izmori, no i dalje je intelektualno i politički svjestan, a ponajviše zabrinut. Iz te zabrinutosti nastala je i kratka knjiga Zur Verfassung Europas (ili O ustavu Europe), u kojoj se ovaj filozof zalaže za očuvanje evropskih vrijednosti, za koje smatra da nestaju zbog dugotrajne krize eura. Habermasu, kao što se to vidi i iz teksta objavljenog u FAZ-u, najviše smeta izostanak demokratije u odlučivanju unutar EU-a, čiji se glavni ljudi vode stavom da je „manje demokratije dobro za smirivanje finansijskih tržišta“, prenosi T-portal.

Habermas je tako i na stranu bivšeg grčkog premijera, kada je ovaj odlučio raspisati referendum o paketu mjera štednje i novim pozajmicama, što je osujećeno brzom reakcijom zapadnoevropskih moćnika.

Malo poslije toga više ni Papandreou, kojeg Habermas naziva „tragičnim herojem“, nije bio grčki premijer.

Podrivanje demokratije pod utjecajem krize eura i finansijskih tržišta tema je i knjige O ustavu Europe. Habermas smatra da se sva moć preselila u ruke tehnokrata, koji su izvršili svojevrsni državni udar. Po Habermasu, Evropski parlament nema nikakvog utjecaja, Evropska komisija se nalazi „u čudnoj, suspendiranoj poziciji“, bez ikakve odgovornosti za svoja djela. Ipak, najviše je problematično Evropsko vijeće, koje po Lisabonskom ugovoru ima centralnu ulogu, a zapravo je „demokratska anomalija“, „vladajuće tijelo bez legitimiteta za donošenje odluka“. Ukratko rečeno, u Evropi su danas države taoci tržišta, umjesto da one upravljaju njima.

U razgovoru za Der Spiegel na tu temu, Habermas dijagnosticira ovakvu situaciju: „Negdje krajem 2008. postalo mi je jasno da se proces evropskog proširenja, integracije i demokratizacije ne kreće sam od sebe te da ga se može i okrenuti u suprotnom pravcu. Prvi puta u povijesti EU svjedočimo rastakanju demokratije, za što sam mislio da je nemoguće. Dakle, došli smo do novog raskrižja.“

Tome definitivno ne pomaže ni činjenica što su „političke elite izgubile interes objašnjavati ljudima; jedino ih zanima vlastita moć“.

Habermas apelira da se kriza eura razriješi s više demokratije i više evropske integracije, a ne kroz dogovore par političara, koji panično pokušavaju smiriti tržišta. Naravno, današnja Evropa, odnosno njena politička elita, ima i još jednu specifičnu karakteristiku: nije pretjerano zainteresirana za promišljanja svojih najvećih intelektualaca. Naime, njihove dionice ne igraju veliku ulogu na međunarodnim finansijskim tržištima.