Euzičke razglednice: Rumunija, zemlja romskih virtuoza

U Euzičkim razglednicama, emisiji koja je na programu Radio Sarajeva srijedom u 18,30 i reprizno subotom u 17,00, danas slušamo muziku Rumunije. 

Piše: Elvis J. Kurtovich, Radiosarajevo.ba  

Rumunija je država jugoistočne, djelom i srednje Evrope, izlazi na Crno more, a graniči sa Bugarskom, Srbijom, Mađarskom, Ukrajinom i Moldavijom. Ima oko 22 miliona stanovnika, neovisna je država od 1878. godine, a članica EU od 2007. godine.

Narodna muzika

Najrasprostranjenija muzička forma u Rumunije je doina, vrsta pjesme koja ima moguće korijene sa Bliskog istoka. Béla Bartók je pronašao slične forme i u drugim zemljama, a u Rumuniji ima mnogo stilova i tipova doine.

Doina da jale u interpretaciji čuvenog rumunskog svirača panove frule Gheorghe Zamfira, nakon što se pojavila kao glavna tema BBC serije The Light of Experience izdata je i kao singl, a 1974. dospjela je na 4. mjesto britanske top liste!

2009. doina je uključena na UNESCO-vu listu svjetske nematerijalne kulturne baštine.

Rumunska tradicionalna muzika ima svoje specifičnosti po pokrajinama, npr. u Bukovini su se očuvali stari instrumenti  ţilincă i cobza, u Dobrogei postoje elementi tatarske, bugarske i turske muzike, u Transylvaniji je veći utjecaj srednjeevropske muzike...

60-h i 70-h godina u Rumuniji dolazi do "folk revivala" koji je bio povezan i sa kulturnim pokretom Cenaclul Flacăra. Poznata imena iz tog perioda suMircea Vintilă, Vasile Șeicaru, Florian Pittiș, Valeriu Sterian, Nicu Alifantis, Alexandru Zărnescu...

U posljednje dvije decenije, ambasadori Rumunske muzike su Taraf de Haïdouks, a riječ je o grupi romskih putujućih muzičara. Svi oni potječu iz gradića Clejani, koji generacijama daje najpoznatije muzičare, odnosno 'lautare'. Sviraju muziku za svadbe, a sarađivali su sa nekim svjetski poznatih muzičarima, kao npr. Kronos Quartet ili Yehudi Menuhin. Poznati po svojoj virtuoznosti, Taraf De Haidouks okupljaju različite generacije muzičara, a danas, umjesto od svadbe do svadbe, putuju po pozorinicama cijelog svijeta. 

Klasična muzika

Muzika područja današnje Rumunije bila je pod utjecajem i Vizanta i Zapada.U periodu između 15. i 17. vijeka razvila se po manastirima poznata škola liturgijske muzike.

Umjetnik koji je spojio duh rumunske narodne i umjetničke muzike svog vremena (kasni romantizam) bio je George Enescu (1881–1955), jedan od najpoznatiji rumunjskih kompozitora, koji je bio i violinista, pianista, dirigent i pedagog.

Ostali istaknuti rumunski kompozitori su Ciprian Porumbescu, Anton Pann, Eduard Caudella, Mihail Jora, Dinu Lipatti...

Hora Stacatto je svakako jedna od najpoznatijih kompozicija baziranih na rumunskom folkloru, a napisao ju je kompozitor Grigoraș Dinicu. Originalno, ova je kompozicija napisana kao virtuozni komad za violunu solo, ali se danas izvodi u najrazličitijim aranžmanima.  

Avangardni kompozitori rođeni na teritoriji današnje Rumunije kao Béla Bartók, György Ligeti i Iannis Xenakis imali su sljedbenike u radu rumunske škole spektralne muzike sa istaknutim imenima kao što su: Ştefan Niculescu, Horațiu Rădulescu, Ana-Maria Avram ...

Popularna  muzika

U Rumuniji su se u doba socijalizma izbjegavali termini "pop" ili "rock" muzika, a interesantno da se termin koji se tada upotrebljavao muzică ușoară (ležerna muzika) i danas često koristi...

I na jazz muziku se odnosio pomenuti termin. Jazz, koji se pojavio između dva rata, i koji su u Rumuniju donijeli stranci kao Sergiu Malagamba, sve do 1964. zvanično nije postojao.

Poznata imena iz prošlosti su Eugen Ciceu, Richard Oschanitzky, János Kőrössy, Aura Urziceanu, a od pada Ceaușescu-a 1989. dolaze bolji dani za rumunski jazz. Tu su brojni festivali poput  Gărâna International Jazz Festival, a poznati izvođači su Mihai Iordache, Lucian Ban, Vlaicu Golcea , Harry Tavitian... 

Rock je u represivna vremena diktature bio nešto "više od muzike". Istaknuti rumunski rokeri su bili  Phoenix, Sfinx, Roșu și Negru, Mondial, Sincron, Sideral, Semnal M, Metropol, FFN, Chiriac, Dan Andrei Aldea, Octave Octavian Teodorescu, Sorin Chifiriuc, Nicu Covaci, Valeriu Sterian, Mircea Baniciu, Ovidiu Lipan, Florin Ochescu, Paul Ciuci, Cristi Minculescu, Dan Bittman, Josef Kappl,  Iuliu Merca...

Muzică ușoară stil koji se popularizirao i preko Golden Stag Festivala u Brașovu, imao je poznate izviđače kao što su Aurelian Andreescu, Elena Cârstea, Corina Chiriac, Mirabela Dauer, Stela Enache, Luigi Ionescu, Horia Moculescu, Margareta Pâslaru, Angela Similea, Dan Spătaru, Aura Urziceanu.

Romanţe je bio stil "lagane muzike" u koji su izvođači kao npr. Gică Petrescu ubacivali i ritmove iz latino zemalja:

Muzică de mahala pojavila se u Banatu 80-h godina pod utjecajem jugoslovenske pop-muzike. Ova muzika je koristila moderne instrumente poput sintisajzera uz tradicionalne instrumente kao što su cimbalom, violina... 

Zadnjih godina popularna je muzika manele, koja ima sličnosti sa bugarskom chalgom, grčkim skiladikom, srbijanskim turbo-folkom...

Mainstream pop sličan onim u drugim zemljama reprezentuju s A.S.I.A., Animal X, Blondy, Body & Soul, L.A., Ștefan Bănică Jr., Holograf, Bosquito,  B.U.G. Mafia, La Familia Paraziții...

Poznata je euro-pop grupa Morandi, pjevačica Alexandra Stan, Inna, Yarabi...

Od svjetski poznatih rumunskih pjesama spomenimo Sanie cu zurgălă, Richard Steina iz 1937. godine,koju su kasnije snimili mnogi, od Les Paula & Mary Ford , preko Zvonka Bogdana, do grupe Vaya Con Dios...