Nafisa Latić: "Trump ima različite partnere na Balkanu, a njegov sin želi da to prihvatite"

Na dan kada je veći dio svijeta bio prikovan za ekrane, iščekujući hoće li Sjedinjene Američke Države i Izrael pokrenuti veliki vojni napad na Iran nakon što je američki predsjednik Donald Trump upozorio da će "čitava civilizacija nestati" ukoliko Teheran ne otvori Hormuški moreuz, njegov sin, Donald Trump Jr., boravio je u Bosni i Hercegovini. Bila je to prva posjeta bilo kojeg člana porodice Trump maloj balkanskoj državi.

Piše: Nafisa Latić za Turkiye Today 

No, nije bio u Sarajevu, glavnom gradu. Bio je u Banjoj Luci, gradu u Republici Srpskoj, entitetu sa srpskom većinom unutar Bosne i Hercegovine.

Prema riječima Igora Dodika, sina Milorada Dodika, sklonjenog proruski orijentiranog secesionističkog lidera koji je i dalje ostao de facto lider Republike Srpske, posjeta je bila privatna i predstavljena kao susret prijatelja.

Reakciju u Sarajevu teško je precizno opisati; bila je bliža nevjerici nego iznenađenju.

Decenijama vlasti na državnom nivou Bosne i Hercegovine ulažu značajna sredstva u lobiranje u Washingtonu. Prema izvještajima lokalnih medija, stotine hiljada dolara izdvojene su za američke lobističke firme kako bi se osigurao bolji pristup donosiocima odluka u SAD-u, uključujući i krugove bliske Trumpu. Sjedinjene Američke Države su bile, a i dalje se doživljavaju kao garant mira u Bosni i Hercegovini i širem regionu.

S druge strane, Republika Srpska razvijala je vlastite paralelne kanale i također trošila značajna sredstva poreskih obveznika.

Milorad Dodik godinama osporava ustavni poredak Bosne i Hercegovine i zagovara  autonomiju Republike Srpske. Prvi put je sankcionisan od strane Sjedinjenih Američkih Država 2017. godine, za vrijeme administracije Baracka Obame, zbog opstruiranja Dejtonskog mirovnog sporazuma, dok su dodatne sankcije uvedene 2022. godine pod Joe Bidenom zbog korupcije i podrivanja državnih institucija.

U značajnom političkom zaokretu, te sankcije su ukinute u oktobru 2025. godine kada se vratio Donald Trump u Bijelu kuću, i Dodik, njegovi saradnici i  kompanije su uklonjeni sa američke liste sankcija, bez detaljnog javnog obrazloženja.

Ipak, dolazak Trumpa Jr. nije se odvijao kroz formalne diplomatske kanale. Nije jasno ko je finansirao posjetu niti da li su lobistički napori imali ikakvu ulogu. Ono što jeste jasno, i možda važnije, jeste postojanje direktne lične veze između porodice Trump i užeg kruga vlasti u Republici Srpskoj.

Panel kojem je Trump Jr. prisustvovao bio je zatvoren i selektivan, uz primjetno odsustvo predstavnika Federacije Bosne i Hercegovine. Tokom diskusije, Evropsku uniju je opisao kao "pomalo haotičnu", pa čak i "katastrofu" iz poslovne perspektive, tvrdeći da njene politike obeshrabruju investicije i produbljuju podjele između istoka i zapada.

Evropski put Bosne i Hercegovine nije samo ekonomsko pitanje. On je prije svega sigurnosno pitanje. Članstvo se široko doživljava kao najčvršća garancija suvereniteta i dugoročne stabilnosti nakon rata i genocida koji je počinile VRS.

I sadašnji lideri Republike Srpske su često isticali ekonomsku korist evropskih integracija.

Istog dana, svega nekoliko sati vožnje od Banje Luke, J.D. Vance stajao je uz Viktor Orbana u Budimpešti, hvaleći mađarsko vodstvo uoči parlamentarnih izbora koji bi mogli dovesti u pitanje Orbanove politike. Taj nastup dodatno je naglasio sve izraženije političko približavanje Washingtona i jednog od najglasnijih unutrašnjih kritičara Evropske unije - Orbana.

Na Minhenskoj sigurnosnoj konferenciji prošle godine, Vance je otvoreno doveo u pitanje politički pravac Evrope, upozoravajući na ono što je nazvao "temeljnom neusklađenošću" između američkog konzervativnog političkog pristupa i evropskog političkog mainstreama. Njegove primjedbe o izbornom procesu u Rumuniji izazvale su vidnu nelagodu među evropskim zvaničnicima.

Od povratka Trumpa na vlast, Balkan se ponovo našao na rubu pojačanog geopolitičkog interesa. Tokom njegovog prvog mandata, relativno povlačenje Washingtona ostavilo je prostor Evropskoj uniji, Rusiji, Kini i regionalnim akterima da prošire svoj uticaj.

Sada se čini da se Sjedinjene Američke Države vraćaju, ali ne na isti način.

Obrazac je vidljiv na više frontova: transakcijska vanjska politika, selektivna partnerstva i spremnost da se izazovu tradicionalni saveznici. Od tenzija s Danskom oko Grenlanda, preko sklanjanja Nicolasa Madura u Venecueli, do napada na Iran, pristup je sve samo ne konvencionalan.

Posjeta Trumpa Jr. nam jasno potvrđuje taj pristup: neformalan, zasnovan na ličnim odnosima i poslovnim interesima, ali sa očiglednom političkom težinom.

Mjesecima su donosioci odluka širom istočne Evrope nagađali šta bi drugi Trumpov mandat mogao značiti za region.

Sada je prostora za nagađanja sve manje.

Sjedinjene Američke Države su opet aktivne u regiji, ali s drugačijim partnerima, drugačijim prioritetima i drugačijom logikom.

Za lidere na Balkanu i šire, to više nije hipotetičko pitanje.

To je realnost.

I s njom se mora suočiti i živjeti, te strategije prilagoditi. Ovo posebno važi za Bosnu i Hercegovinu, ako želi sačuvati suverenitet i nezavisnost koje je izborila na najteži mogući način, kroz rat i genocid.